Baðmenning· 4 mín lestur
Seljavallalaug: falda laugin undir Eyjafjallajökli
25 metra laug, byggð með höndunum árið 1923 í dal undir Eyjafjallajökli. Saga Seljavallalaugar með augum arkitekts og það sem gott er að vita áður en þú ferð.
Texti: Íris Laxdal
Ljósmyndir: Lauren Louise Photography for Wild Terrains
Innst í þröngum dal undir Eyjafjallajökli, í skjóli við fjallshlíðina þar sem maður á síst von á henni, er einn af uppáhaldsstöðunum mínum á Íslandi. Seljavallalaug er einföld steinsteypt laug, 25 metra löng, og í hana rennur volgt vatn beint úr hlíðinni. Ekkert lón, ekkert kaffihús, engin miðasala. Bara volgt vatn, lítill búningsklefi og fjöllin sem rísa bratt allt í kring.
Sem arkitekt sný ég alltaf aftur að henni því hún gerir svo mikið úr svo litlu. Og sem Íslendingur þykir mér vænt um hana því saga hennar er í raun sagan af því hvernig sundið varð hluti af okkur.
Laug sem fæddist af hafinu
Sagan hefst á harmleik. Árið 1901 fórst bátur úr sveitinni við Vestmannaeyjar og 27 menn drukknuðu, margir þeirra mjög ungir. Enginn þeirra kunni að synda. Missirinn markaði djúp spor í byggðina undir Eyjafjöllum og á næstu árum festi sú hugmynd rætur að næsta kynslóð skyldi læra að synda.
Árið 1922 var ungur heimamaður, Björn J. Andrésson frá Berjaneskoti, sendur til Reykjavíkur til að læra að kenna sund. Þegar hann kom heim valdi hann stað í Laugargili, þar sem volgt vatn rann þegar úr berginu, og sveitin hófst handa.
Laug byggð með höndunum, með sementi sem var borið upp dalinn, svo börn sveitarinnar þyrftu aldrei aftur að vera ósynd.
Byggð með höndunum árið 1923
Fyrsta laugin, hlaðin úr torfi og grjóti, hélt ekki. Ríkisstyrk var hafnað svo sveitungar söfnuðu fénu sjálfir og keyptu sement, sem var flutt til Vestmannaeyja og komið í land og upp í dal þegar vertíðinni lauk. Vorið 1923 var steinsteypta laugin tilbúin, 25 metra löng og 10 metra breið. Sundkennslan var hluti af greiðslunni fyrir vinnuna: þeir sem byggðu laugina lærðu að synda á meðan.
Í mörg ár var Seljavallalaug stærsta sundlaug landsins og þar var fyrst kennt skólasund eftir að sundkennsla varð skylda árið 1927. Börn úr allri sýslunni gistu í tjöldum í dalnum í viku á meðan á námskeiðunum stóð.
Laugin með augum arkitektsins
Það sem snertir mig er hversu lítill arkitektúrinn er og hversu rétt hann virkar. Langur ferhyrningurinn liggur í sveig dalsins, með klettinn í bakgrunni og lækinn sem rennur hjá. Litli búningsklefinn er staðsettur þannig að hann hverfur nánast. Ekkert keppir við landslagið. Vatnið er rýmið, fjöllin eru veggirnir og himinninn er þakið.
Þetta er lexía sem ég sný aftur að í mínu eigin starfi, í stúdíóinu og í því hvernig við hönnum athafnirnar okkar: notaðu það sem staðurinn gefur, byggðu aðeins það sem þarf og leyfðu náttúrunni að sjá um rest.
Aska, sjálfboðaliðar og hundrað ár
Seljavallalaug hefur oftar en einu sinni þurft á samfélagi sínu að halda. Árið 2010 fylltist laugin af gosösku úr Eyjafjallajökli og árið 2011 var hún grafin upp aftur með vinnuvélum og sjálfboðaliðum. Brottfluttir Eyfellingar koma enn til að þrífa og hlúa að henni og árið 2023 var haldið upp á hundrað ára afmæli laugarinnar í dalnum. Árið 2006 var laugin friðlýst.
Að heimsækja Seljavallalaug
- Laugin er við veg 242 hjá Seljavöllum undir Eyjafjöllum. Frá bílastæðinu er þægileg 15 til 20 mínútna ganga eftir árfarveginum, yfir nokkra litla læki.
- Vatnið er volgt frekar en heitt, heitast við uppsprettuna og kaldara í hinum endanum.
- Þar er engin gæsla, engin sturta og engin ruslatunna. Þú baðar þig á eigin ábyrgð og tekur allt með þér heim aftur.
- Laugin er aðeins þrifin einu sinni á ári svo vatnið getur verið grænleitt og bakkarnir hálir.
- Farðu varlega með staðinn: talaðu lágt, skildu ekkert eftir og mundu að heimafólk hefur hugsað um laugina í hundrað ár.
Eftir sundið
Það eru engar sturtur við Seljavallalaug svo ég tek alltaf með mér lítinn poka: handklæði, hlýja sokka og líkamsolíu eða krem fyrir eftir. Lindarvatn og fjallagola geta skilið húðina eftir þurra og nokkrar mínútur með Volcanic Glow líkamsolíunni eða Westfjords Body Lotion í bílnum áður en ekið er heim eru orðnar hluti af minni eigin litlu athöfn.
Seljavallalaug er fyrsta færslan í Baðhúsum, nýrri seríu þar sem ég skoða íslenska baðstaði með augum arkitektsins. Næst liggur leiðin í Sundhöllina í Reykjavík.
Vörurnar í greininni
Lestu næst